Zihin haritası mı, kavram haritası mı? Derste hangisini seçmeli.

Kısa cevap

Öğrencilerin bir konuya neyin ait olduğunu görmesi gerekiyorsa zihin haritası kullanın. Fikirlerin birbirini nasıl etkilediğini açıklamaları gerekiyorsa kavram haritası kullanın.

En hızlı test çizgilere bakmaktır. Her çizginin anlam kazanması için “neden olur”, “dönüşür” ya da “bağlıdır” gibi bir fiil gerekiyorsa kavram haritasına ihtiyacınız var. Çizgi yalnızca “bunun parçasıdır” anlamına geliyorsa zihin haritası işi daha az emekle görür.

İki yöntemin kökeni

Zihin haritasını 1970’lerde Tony Buzan yaygınlaştırdı; en geniş kitleye 1974’teki BBC dizisi ve kitabı Use Your Head ile ulaştı. Zihin haritasında tek bir merkez fikir vardır. Dallar bu merkezden dışa doğru yayılır, her dalda tek bir anahtar kelime bulunur; renkler ve görseller dalları birbirinden ayırmaya yardım eder.

Kavram haritasını 1972’de Cornell Üniversitesi’nde Joseph Novak ve araştırma ekibi geliştirdi. Amaçları, çocukların fen konularını anlayışının zamanla nasıl değiştiğini izlemekti. Çalışmaları, David Ausubel’in yeni öğrenmenin öğrencinin zaten bildikleri üzerine kurulduğu fikrine dayanıyordu. Kavram haritasında fikirler kutulara yazılır ve her çizginin üzerinde bir bağlantı ifadesi bulunur. İki kutu ve aralarındaki bağ bir cümle gibi okunur: “su buharı yoğuşup bulut olur”. Kavram haritaları çoğunlukla genelden özele doğru dizilir ve uzak parçalar arasında çapraz bağlar kurulur.

Aynı konu, iki şekilde

Aşağıda su döngüsü hem zihin haritası hem kavram haritası olarak çizildi.

Zihin haritası daha hızlı çizilir ve bir bakışta taranır. Dört aşama olduğunu söyler ama neden bu sırayla geldiklerini söylemez. Kavram haritası daha yavaş çizilir, ama onu çizebilen bir öğrenci açıklayabilir de. Her ok, öğrencinin yüksek sesle söyleyebileceği bir cümledir.

Zihin haritası ne zaman uygun

• Yeni bir konuya giriş yaparken, öğrenciler ayrıntıdan önce parçaları görsün diye.
• Sınıf tartışmasında ya da yazmadan önce hızla fikir toplarken.
• Her paragrafa bir dal ayırarak kompozisyon planlarken.
• Bir ünitenin tekrar özetini tek sayfada çıkarırken.
• Başkası konuşurken not alırken.

Kavram haritası ne zaman uygun

• Süreçler ve döngüler: su döngüsü, fotosentez, karbon döngüsü.
• Neden ve sonuçlar: bir savaşın nedenleri, bir fiyat değişikliğinin etkileri.
• Kavram yanılgılarını yakalamak. Yanlış bir bağlantı ifadesi, anahtar kelime listesinin gizleyeceği bir yanlış anlamayı ortaya çıkarır.
• Öğrencilerin ayrı ayrı öğrendiği iki konuyu birbirine bağlamak.

Her bağ bir cümle olduğu için kavram haritası, öğrencinin ne düşündüğünü duymanın da iyi bir yoludur. Haritasını yüksek sesle okumasını isteyin. Zayıf bir bağı, bir sayfa nottan çok daha hızlı fark edersiniz.

İkisini aynı ünitede kullanın

İki harita art arda iyi çalışır. Üniteye bir zihin haritasıyla başlayıp konuya ait olanları toplayın. Daha sonra öğrencilerin en çok zorlandığı dalı seçip kavram haritasına dönüştürün: anahtar kelimeleri kutulara yazın ve öğrencilerden her çizgiye bir fiil eklemelerini isteyin.

Daha hafif bir yol da var. Zihin haritasını olduğu gibi bırakın ve öğrencilerden çizgilerden üçüne birer fiil yazmalarını isteyin. Öğrencilerden bu fiilleri neden seçtiklerini açıklamalarını isteyin.

Foramind zihin haritaları için tasarlandı. Haritayı elle oluşturabilir, sınıfta doğrudan haritadan anlatabilir ve üniteyi bir sonraki işleyişinizde kullanmak için kütüphanenizde saklayabilirsiniz.

Sık yapılan üç hata

• Çizgileri etiketsiz bir kavram haritası. Bağlantı ifadeleri olmadan geriye yalnızca kutular ve oklar kalır; öğrenci konuyu anlamadan da çizebilir.
• Dallarında cümleler olan bir zihin haritası. Her dalda tek anahtar kelime kalsın. Bir dal cümle istiyorsa aslında kavram haritası olabilir.
• Tek haritada çok fazla fikir. Bir derste ele alacağınız fikirleri seçin. Diğerlerini ayrı bir haritaya taşıyın.